نوآوری و نوآفرینی، مبتنی بر ذاتِ «آفرینشگریِ» ردیف موسیقی ملی

0

موسیقی فارس – محمدرضا ممتازواحد | در روایت آوازی مرحوم‌ «عباس کاظمی»، گوشه‌ای به‌نام «سروی»۱ در ردیف آواز دشتی اجرا شده است. یکی از ویژگی‌های ردیف منحصربه‌فرد استاد فقید عباس کاظمی، تنوع و تلونِ گوشه‌های غیرمُدالِ آن است. اهالی فن موسیقی واقفند که گوشه‌های ردیف موسیقی ملی به‌دو دسته‌ی گوشه‌های مُدال و گوشه‌های غیرمُدال قابل تقسیم است. گوشه‌های مدال حایز تشخص مایگی (مقامی) هستند و گوشه‌های غیرمدال عاری از تشخص مایگی است. به‌عبارتی، گوشه‌های مُدال در دستگاه‌ها جاری است و گوشه‌های غیرمُدال در گوشه‌های مُدال جریان دارد.

گوشه‌ی سروی به‌روایت استاد عباس کاظمی

حال نکته اینجاست هر چند شادوران عباس کاظمی این گوشه را در آواز دشتی (منطقه‌ی مُدالِ درآمد) اجرا کرده است ولی در بسیاری از مناطق مُدال در زنجیره‌ی هفت دستگاه و پنج مایه‌ی آوازی اگر به‌اصطلاح خوش بنشیند و یا به‌تعبیری در هر مقامی اگر «مقیم» گردد، قابلیت اجرایی خواهد داشت و این مهم مؤیدِ چشمه‌ی لایزال و لایتناهی ایده و ملودی در کارگان موسیقی ملی ایران است. توجه به‌این مهم، خواننده و نوازنده را به‌جمله‌پردازی‌هایی جدا از جمله‌بندی‌های شعری و تحریریِ ردیف متوجه می‌سازد و این جمله‌ی ارزشمند استادان سنت‌گرای موسیقی ایرانی را نیز بیشتر تبلور می‌بخشد که هر بار «آفرینش» در بازاجرایی ردیف موسیقی ملی، رازی از رموز این میراث فرهنگی ناملموس است.

“عباس کاظمی” (۱۳۱۰- ۱۳ فروردین ۱۳۸۱)، بهره‌مند از محاضر حسین یاور و میرزاعلی قاری، در زمره‌ی آخرین حلقه‌ی اتصال نسل خویش با قدما بود. این نکته را فرموش نکنیم بعد از شکل‌گیری رسانه‌های جمعی (در این نوشتار تأکید بر رسانه‌ی رادیو و تلویزیون است) هنر موسیقی در دو شکل “موسیقی رسانه‌ای” و “موسیقی غیررسانه‌ای” تداومِ حیات یافت و کانون موسیقی اصفهان نیز از این قاعده مستثنی نبود. عباس کاظمی در نسل خود از هنرمندان موسیقی غیررسانه‌ای اصفهان و رهروی سُلوکِ هنری اسلاف خود چون عبدالرحیم اصفهانی و میرزاعلی قاری بود. مصاحبه‌‌ی منتشر شده با وی در شماره سوم فصلنامه موسیقی مقام (پاییز و زمستان ۱۳۷۷) هنوز هم خواندنی است و اما کلام آخر:

این‌که مردم نشناسند تو را غربت نیست
غربت آن است که یاران ببرندت از یاد

پی‌نوشت:
۱. نسخه‌ی صوتی پالایش یافته‌ی گوشه‌ی سروی برگرفته از صفحه‌ی “گلستان آواز” به‌مدیریت آقای حمیدرضا غلامی است. بدینوسیله از زحمات و خدمات ایشان جهت بسط و اشاعه‌ی روایت آوازی استاد عباس کاظمی در شبکه‌های اجتماعی نهایت سپاس و امتنان را دارد.

اشتراک گذاری

درباره نویسنده

موسیقی فارس- «محمدرضا ممتازواحد» (نویسنده و مفسر موسیقی)، متولد دهم امرداد ۱۳۶۱ در تهران است. در کودکی به موسیقی علاقمند شد و شروع به شنیدن و مطالعه آثار مضبوط و مکتوب موسیقایی نمود. فراگیری جدی موسیقی را همزمان با تحصیل در دانشگاه و با نوازندگی سنتور آغاز کرد و روایت‌های معتبر ردیف سازی و ردیف آوازی و همچنین تصانیف و قطعات قدیمی را مورد بررسی و تحلیل قرار داد. ممتازواحد از ابتدا علاقه جدی به عرصه‌های نگارشی و پژوهشی داشت و فراگیری موسیقی را صرفاً جهت نیل به شناخت بیشتر دنبال کرد؛ به همین دلیل یادگیری ردیف و مطالعه روایت‌های معتبر ردیف، درک بیشتری را در امور مطالعاتی، تحقیقاتی و پژوهشی وی به همراه آورد. محمدرضا ممتازواحد سال‌های بعد نیز دوره‌های مختلف آموزشی از جمله «تئوری موسیقی ایرانی»، «تجزیه و تحلیل ردیف» و «تحلیل بنیادی ردیف» را با موفقیت پشت سر گذاشت. وی به‌طور جدی از اواخر دهه‌ی هفتاد شروع به نوشتن و نگارش کرد ولی همکاری رسمی‌اش با مطبوعات کشور از دهه هشتاد آغاز شد و از آن زمان تا به حال، با جراید و نشریات مختلف تخصصی و عمومی همکاری داشته است. از جمله تألیفات او می‌توان به نشریات ماهنامه هنر موسیقی، ماهنامه گزارش موسیقی، فصلنامه خانه موسیقی، ماهنامه موسیقی قرن ۲۱، ماهنامه پویش، هفته‌نامه کتاب هفته خبر و همچنین روزنامه‌هایی چون اطلاعات، کیهان، همشهری، ایران، اعتماد ملی، وطن امروز، شهروند، صبا، فرهیختگان، سایه، نوآوران و همچنین سایت‌های تحلیلی- خبری چون موسیقی ایرانیان، آوای ایرانیان، فارس و… اشاره کرد. از او بیش از ۳۰۰ نوشتار تحت عنوان مقاله و یادداشت باقی‌مانده که حدودِ ۱۰۰ نوشتارِ آن، در جراید و نشریات تخصصی موسیقی به‌چاپ رسیده است. همچنین ممتازواحد نگارش متن کاورِ آلبوم‌های موسیقی از جمله آلبوم «مرکب‌خوانی در ردیف موسیقی آوازی ایران» (با اجرای استاد حسن گلپایگانی- ۱۳۹۵) را برعهده داشته و در کتاب‌هایی چون «از پاریز تا پردیس» (یادنامه دکترمحمدابراهیم باستانی‌پاریزی)، «مرز پُر گهر» (یادنامه دکترحسین گل‌گلاب)، گنجینه گلپا (مجموعه آثار اکبر گلپایگانی) و….، مقالات و یادداشت‌هایی نیز از وی به‌چاپ رسیده است. ممتازواحد همچنین از اواخر دهه‌ی هشتاد، در برنامه‌های موسیقی‌محور شبکه‌های مختلف رادیویی (از جمله رادیو فرهنگ (برنامه‌های نیستان، نوایی (به‌کارگردانی، نویسندگی و اجرای ممتازواحد)، ایل بانگ و….) رادیو اینترنتی ایران‌صدا، رادیو اینترنتی گُلوَنی، رادیو نوا و رادیو ایران (برنامه عندلیب)) و همچنین برنامه‌های موسیقی‌محور تلویزیونی از جمله برنامه‌ی نغمه‌ها (شبکه چهار سیما) فعالیت نمود که این همکاری کم و بیش ادامه دارد. محمدرضا ممتازواحد دارای مدرک کارشناسی در رشته مهندسی برق – قدرت (الکتروتکنیک) می‌باشد.

پاسخ دهید